Xuyến chi là cây dược liệu được ghi chép trong nhiều tài liệu Đông y với tên gọi quỷ châm thảo, đơn châm thảo. Phần hoa của xuyến chi có vị đắng, tính hơi hàn, đi vào các kinh can, thận, tỳ, vị. Các tài liệu Đông y ghi chép nhiều công dụng quý của hoa xuyến chi:

• Thanh nhiệt giải độc: Đặc biệt hiệu quả trong việc tiêu trừ hỏa độc, lương huyết.
• Tán ứ tiêu thũng: Giúp lưu thông khí huyết, làm tan các vết sưng tấy, bầm tím.
• Sát trùng chỉ dạng: Dùng ngoài da để trị các chứng mẩn ngứa, độc tố do côn trùng.

Các nghiên cứu hiện đại cũng chứng minh rằng phần hoa của cây xuyến chi là nơi tập trung nồng độ hoạt chất sinh học rất cao. Trong hoa xuyến chi có chứa các flavonoid, polyynes, phenolic acid… cùng các tinh dầu tạo nên mùi thơm đặc trưng.

Trong đó cytopiloyne là hoạt chất trong hoa xuyến chi đang được các nhà khoa học tập trung nghiên cứu vì khả năng điều chỉnh miễn dịch và hỗ trợ điều trị đái tháo đường. Không những vậy, hoa xuyến chi còn chứa hàm lượng cao kali, canxi, magie, sắt, kẽm, cùng lượng đáng kể vitamin C, vitamin E. Các thành phần trên đem lại cho hoa xuyến chi nhiều tác dụng tuyệt vời cho sức khỏe:

• Hỗ trợ điều trị đái tháo đường (type 1 và 2).
• Kháng viêm và giảm đau.
• Kháng khuẩn và chống nấm.
• Chống oxy hóa.
• Hỗ trợ phòng và điều trị ung thư máu và ung thư gan.
• Bảo vệ niêm mạc dạ dày, ngăn ngừa các vết loét.

Hoa xuyến chi mọc dại ở nhiều nơi lại có những tác dụng không ngờ với sức khỏe.

2. Một số cách dùng hoa xuyến chi tốt cho sức khỏe

2.1 Trà hoa xuyến chi

Cách làm: Thu hái hoa khi mới nở, rửa sạch rồi sấy khô hoặc sao vàng hạ thổ để khử tính hàn, mỗi lần dùng 5 - 10g hoa khô hãm với nước sôi (như pha trà) trong 10 phút. Có thể kết hợp hoa xuyến chi cùng một ít cỏ ngọt hoặc cam thảo để trung hòa vị đắng, tạo vị ngọt thanh dễ uống.

Công dụng: Đây là cách dùng hoa xuyến cho đơn giản, phổ biến nhất giúp hạ đường huyết, hạ huyết áp, thanh nhiệt gan, làm sáng mắt và giảm mỡ máu.

2.2 Hoa xuyến chi ngâm mật ong

Cách làm: Dùng hoa tươi rửa sạch, để thật ráo nước rồi xếp vào hũ thủy tinh, đổ mật ong nguyên chất ngập mặt hoa, ngâm trong khoảng 15 - 20 ngày. Sau đó, mỗi sáng dùng 1 thìa cà phê pha với nước ấm.

Công dụng: Sự kết hợp giữa tính kháng khuẩn của mật ong và khả năng tiêu viêm của hoa xuyến chi tạo thành một loại siro tự nhiên rất tốt, có tác dụng làm dịu cổ họng, trị ho khan, viêm họng và tăng cường hệ miễn dịch cho đường hô hấp.

2.3 Hoa xuyến chi chế biến thành món ăn

Cách làm: Chọn những nụ hoa chớm nở và lá non, chần qua nước sôi để giảm vị hăng đắng, sau đó xào với tỏi hoặc nấu canh tôm/thịt.

Công dụng: Kích thích tiêu hóa, cung cấp chất xơ và khoáng chất tự nhiên.

3. Lưu ý khi sử dụng hoa xuyến chi

Hoa xuyến chi là vị thuốc dân gian với nhiều công năng diệu kỳ, nhưng để sử dụng vị thuốc này một cách an toàn vẫn cần một số lưu ý:

• Hoa xuyến chi có đặc tính hút kim loại nặng rất mạnh, vì vậy tuyệt đối không thu hái hoa mọc ở ven đường quốc lộ, gần khu công nghiệp hay bãi rác, tốt nhất nên thu hái trong vườn thuốc riêng hoặc vùng núi cao.
• Tuyệt đối không được dùng hoa xuyến chi cho phụ nữ có thai do có tác dụng hoạt huyết mạnh, dễ gây ảnh hưởng đến thai nhi.
• Không dùng cho người có Tỳ Vị hư hàn, hay lạnh bụng, tiêu chảy, tiêu hóa kém.
• Một số ít người có thể bị dị ứng với phấn hoa xuyến chi, gây mẩn ngứa hoặc phát ban khi tiếp xúc hoặc uống. Nếu có các biểu hiện dị ứng cần dừng việc sử dụng ngay và liên hệ thầy thuốc để được hỗ trợ kịp thời.
• Không dùng hoa xuyến chi với liều lượng quá cao, dùng liên tục trong thời gian dài, không uống thay nước lọc hoàn toàn để tránh gây áp lực cho thận.